„Loftslagsbreytingar eru stærsta ógn mannkyns í þúsundir ára“

-David Attenborough

Votlendissjóðurinn vinnur að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með endurheimt votlendis í samstarfi við landeigendur, ríki, sveitarfélög, fyrirtæki, félagasamtök og einstaklinga. Með endurheimt votlendis er leitast við að færa land í átt til fyrra horfs og skapa lífsskilyrði fyrir gróður og dýralíf sem áður ríkti. Skilyrði þess er að vatnsbúskapur á svæðunum verði í líkingu við það sem áður var. Með hækkun vatnsstöðu stöðvast rotnun jarðvegs og losun gróðurhúsalofttegunda að mestu og binding kolefnis hefst að nýju. Votlendissjóðurinn var stofnaður 6. apríl 2018. 

Votlendissjóðurinn

Votlendissjóðurinn hefur það hlutverk að vera milliliður milli þeirra sem eiga framræst land og vilja endurheimta það og þeirra sem vilja leggja til fjármagn eða vinnu til að láta endurheimta votlendi. Framkvæmdaaðilar geta lagt til tæki og mannskap. Votlendissjóðurinn skipuleggur framkvæmdir, tryggir að losun sé stöðvuð og heldur utan um allt ferlið. Fagráð sér um að þær jarðir sem unnið er með séu raunverulega með votlendisjarðveg og að framkvæmdir séu faglega unnar.

Landeigendur

Allt framræst land er í eigu einhvers og því verður að vera góð samvinna milli landeigenda og Votlendissjóðsins um framkvæmdina. Tryggja verður að endurheimt á einu landi valdi ekki tjóni hjá nágrönnum. Samvinna við sveitarfélagið er mikilvæg og að sátt sé um verkefnið.  Landeigendur geta sjálfir endurheimt og fengið loftslagsávinninginn skráðan á sig, t.d. vegna kolefnisjöfnunar framleiðslu, eða orðið framkvæmdaaðilar og fengið greiddan kostnaðinn við að endurheimta votlendi á þeirra eigin jörð.

Kaupendur

Þeir sem greiða inn í sjóðinn eða endurheimta á eigin kostnað fá staðfestingu á framlagi sínu frá Votlendissjóðum sem nýtir peningana til að endurheimta votlendi. Kaupendur og þeir sem framkvæma á eigin kostnað geta skráð ávinninginn af því í sitt loftslagsbókhald. Landeigandi fær einnig staðfestingu á því að hafa sýnt samfélagslega ábyrgð og tekið þátt í að vinna að loftslagsmálum heimsins. Endurskoðendaskrifstofa fer yfir allt bókhaldið og metur ferlið.

Rannsóknir sýna að með endurheimt votlendis er hægt að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda. Engin leið er áhrifaríkari á Íslandi og ekki eftir neinu að bíða.
Endurheimt votlendis hefur nú verið reynd með góðum árangri í öllum landshlutum. Markmiðið er að hækka grunnvatnsstöðuna. Þegar jarðvegurinn blotnar fer súrefnið úr honum og rotnunin stöðvast og þar með losun gróðurhúsalofttegunda.

Endurheimt votlendis er stunduð af miklum krafti í fjölmörgum löndum eins og Kanada, Bandaríkjunum, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi, Rússlandi, Úkraínu, Þýskalandi, Póllandi, Indonesíu, Skotlandi, Englandi, Wales og Írlandi.

Við getum náð gríðarlegum árangri í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með því að endurheimta votlendi. Innan við 15% af framræstu landi er nýtt til landbúnaðar.

Endurheimt votlendis

Votlendi þekur um 20% af grónu flatlendi Íslands. Stórum hluta votlendis á láglendi hefur verið raskað með framræslu.
Mest af framræslunni fór fram um og eftir miðja síðustu öld þegar ríkið styrkti framkvæmdina. Grafnir voru um 34.000 km af skurðum sem framræstu eða röskuðu um 4200 km2 lands.
Áætlað er að um 15% eða 570 km2 lands séu nýttir til jarðræktar.